Een problematisch hoofdstuk uit de Duitse geschiedenis komt in Duitsland mei 2026 in de bioscoop, in een prominente rolbezetting. Russel Crowe speelt in ‘Nuremberg” (in Duitsland “Nürnberg”) de hoofdverdachte, nazimisdadiger Hermann Göring, tijdens zijn laatste weken. Waar het in deze film om gaat en waar de sporen van de Processen van Neurenberg in het hedendaagse Duitsland nog te zien zijn, kom je hier te weten.
Tekst: Konrad Bender
De Processen van Neurenberg markeerden een keerpunt in de internationale politiek. Enkele van de hoogste politici, militairen, bureaucraten en concentratiekamp-commandanten van nazi-Duitsland stonden van 20 november 1945 tot 1 oktober 1946 in het justitiepaleis van Neurenberg voor een ad hoc bijeengeroepen strafgerecht, dat was samengesteld door de USA, de Sovjet-Unie, Groot-Brittannië en Frankrijk. Tegenwoordig staan de Processen van Neurenberg daarom bekend als “de geboorte van het internationale strafrecht”.
Er stonden in Neurenberg 24 hoofdverdachten terecht, onder meer voor misdaden tegen de menselijkheid. De hoogste in rang die werd aangeklaagd was Hermann Göring, die “Rijksmaarschalk” en opperbevelhebber van de Luftwaffe was. Adolf Hitler, Joseph Goebbels en Heinrich Himmler hadden tegen die tijd al zelfmoord gepleegd. Daarom richtte de aandacht van het grote publiek zich vooral op Göring.
“Nuremberg” in de bioscoop
En dat geldt ook nu nog. De film „Nuremberg“ van James Vanderbilt is vanaf 7 mei in de Duitse bioscopen te zien. In Nederland was de film al in november 2025 in de bioscopen te zien. De film draait vooral om de relatie tussen Hermann Göring, gespeeld door Russell Crowe, en de Amerikaanse gerechtelijke psycholoog Douglas M. Kelley, gespeeld door Rami Malek. Kelley had tijdens het proces onder meer de opdracht de toerekeningsvatbaarheid van de aangeklaagde te beoordelen en bracht daarom veel tijd met hem door.
De film leunt niet in de laatste plaats op zijn uitstekende cast. Naast het centrale duo hoofdrollen van Crowe en Malek zijn onder anderen Michael Shannon als de hoofdaanklager van de USA Robert H. Jackson, Leo Woodall als tolk Sgt. Howie Trest en Colin Hanks als gevangenispsycholoog Gustave M Gilbert te zien. Ook veel Duitse acteurs doen mee in de film, zoals onder anderen Andreas Pietschmann (‘Dark’), Peter Jordan (‘Mittagsstunde’) en Tom Keune (‘Zwei zu Eine’).
De sporen van de processen in Neurenberg: Schwurgerichtssaal 600
Als je je meer wilt verdiepen in de geschiedenis van de processen, kun je dat doen tijdens een excursie naar Neurenberg. Want het Justizpalast, waar de processen werden gehouden, staat er ook nu nog, en ook de “Schwurgerichtssaal 600” (juryrechtszaal 600) is behouden gebleven. Lange tijd was die alleen buiten de reguliere gerechtstijden toegankelijk, maar sinds 2020 kan hij dagelijks worden bezichtigd als deel van het museum ‘Memorium Nürnberger Prozesse’. Maar die zaal ziet er maar gedeeltelijk zo uit als die van de filmopnamen. Voor de processen werd een complete muur gebouwd en werden talrijke banken de zaal binnengebracht. Maar een virtuele installatie maakt het mogelijk er tenminste een voorstelling van te maken hoe de zaal er tijdens de processen echt moet hebben uitgezien.
© chrisdorney / shutterstock
Bovendien is er in het gebouw een meer dan driehonderd vierkante meter grote permanente tentoonstelling die een uitgebreide kijk geeft op de geschiedenis en het verloop van de Processen van Neurenberg. En dan is nog een gedeelte van de permanente tentoonstelling gewijd aan de juridische vervolging van nazimisdadigers na 1946. En ook de betekenis van de Processen van Neurenberg voor het ontstaan van het internationaal strafhof in Den Haag wordt duidelijk gemaakt.
👉 Hier kom je op de website van het Memorium Nürnberger Prozesse.
De sporen van de processen in Neurenberg: Documentatiecentrum van het Rijkspartijdagterrein
Als je naar Neurenberg gaat, hoort een bezoek aan het documentatiecentrum van het Rijkspartijdagterrein er absoluut bij. Het reusachtige terrein dat door de nazi’s werd ingericht om hun ambities uit te drukken, maakt de hele grootheidswaan van de ideologie duidelijk. Tegenwoordig is in de gigantische congreshal op ruim 1600 vierkante meter een tentoonstelling te zien over de Rijkspartijdagen die hier werden gehouden. De laatste jaren zijn de tentoonstellingsruimtes ingrijpend opnieuw vormgegeven, en tot 3 mei 2026 is daarom “alleen maar” de tijdelijke tentoonstelling “Nürnberg – Ort der Reichsparteitage” (‘Neurenberg – Plaats van de Rijkspartijdagen’) te zien. Maar vanaf 22 mei 2026 loopt de nieuwe permanente tentoonstelling “Nürnberg und die Reichsparteitage”) (‘Neurenberg en de Rijkspartijdagen’), in eerste instantie nog op proef. De officiële opening volgt in november 2026.
👉 Zo kom je bij de website van het documentatiecentrum van het Reichsparteitagsgelände
👉 Wie voor een kort uitstapje in Neurenberg is, mag deze zes tips zeker niet missen
