In alle hoeken en gaten van Duitsland heb je volop bizarre gebruiken en tradities. En in Baden-Württemberg hebben veel van die tradities iets met vuur te maken. Wij nemen er een paar onder de loep.
Tekst: Konrad Bender
Het “Nicolausfeuer” in Hirrlingen
Op een andere plek is een laars voor de deur een voldoende aanwijzing dat in Hirrlingen bij Tübingen Sint-Nicolaas een van verre zichtbare extra uitnodiging kan gebruiken. Op de avond van 5 december wordt op een helling in de buurt van het dorp een groot vuur aangestoken dat de oude zwerver de weg zou moeten wijzen.
© Gemeinde Hirrlingen
Dan wachten alle aanwezigen braaf tot Nicolaas eindelijk aankomt. De plaatselijke kinderen knutselen daarvoor zogenaamde “Harzfackeln” in elkaar, kleine lantaarns die worden verlicht door kaarsen. Met zo’n goede verlichting vindt Sint-Nicolaas dan ook de weg naar het dorp, waar hij samen met zijn knecht Ruprecht een aantal huizen bezoekt. Gelukkig alweer goed afgelopen.
👉 Meer informatie over dit gebruik vind je op de website van de gemeente Hirrlingen
Vuurwiel in Brombach
Wij blijven in de lente, want de tijd rond carnaval heeft ook in het Odenwald tot een interessante traditie geleid. En die blijft vurig. In het stadsdeel Brombach van Eberbach in het Odenwald rolt ieder jaar opnieuw een angstaanjagend groot brandend wiel van de helling naar beneden. Vermoedelijk diende dat zoals veel soortgelijke gebruiken er vroeger voor om de winter te verdrijven.
Tegenwoordig is het vooral een geliefde traditie en een aanleiding tot uitgelaten feesten. De brandstof voor het vuur levert gedroogd en gevlochten stro dat van tevoren in het wiel wordt gestopt. Dan wordt het aangestoken en met een tien meter lang, goed bevochtigde paal van beukenhout – veiligheid voor alles – met kracht naar beneden geduwd. Ook bezienswaardig: voor de jonge mannen uit deze plaats geldt het als een bewijs van moed om voor de lancering van het vuurwiel over een vuur te springen.
👉 Meer informatie vind je op de website van de stad Eberbach
Vreugdevuur tussen de Bodensee en Oberschwaben
De vurige gebruiken rond carnaval zijn in het zuiden dermate wijdverbreid dat de zondag na Aswoensdag zelfs algemeen bekendstaat als “Funkensonntag”. Zo worden bijvoorbeeld in Oberschwaben of aan de Bodensee op deze dag grote vuren, de zogenaamde “Funkenfeuer” (vreugdevuren) gestapeld en aangestoken. Ook hier diende het gebruik oorspronkelijk om het einde van de winter aan te kondigen. Voor het vuur worden liefst oude, droge kerstbomen gebruikt, die er speciaal voor worden bewaard.
© Gemeinde Balgheim
Precies zoals de “Nubbel” in het Rijnlandse carnavalsgebruik komt in het zuiden de “Funkenhexe” (‘vonkenheks’) of de “Fideli” op de hoop terecht om als stropop symbolisch te worden meeverbrand voor de tijdens het carnaval begane zonden.
“Lichterschwimmen” in Wurmlingen
Nu zijn we wel een keer klaar met de winter! Zelfs in Wurmlingen in het Donaubergland mag vadertje vorst niet blijven, uiterlijk op 19 maart wordt hem de genadeklap gegeven. Op Sint-Jozefdag sturen de plaatselijke kinderen kleine, zelf in elkaar geknutselde scheepjes met lichtjes de rivier de Faulenbach op. Dit gebruik is al in het verre verleden in de plaatselijke kronieken vastgelegd als “Liachtliabischwimma“ en zou – hoe kan het ook anders? – symboliseren hoe de kou, sneeuw en het ijs naar zee worden verdreven, waarbij de lichten op hun beurt het lengen van de dagen in de lente verbeelden. Prachtig gewoon!
👉 Meer informatie over dit gebruik vind je op de website van de stad Wurmlingen
“Scheibenschlagen” in Bernau
Opletten, daar beneden! “Schiibi, Schiibo!” Wem söll die Schiibe goh? Sie söll ‚der Liebsten‘ goh! Goht sie it, no gilt sie it. Schiibi, Schiibo!“ klinkt het vanaf de helling. Bij het traditionele „Scheibenschlagen“ in het Zwarte Woud slaan de deelnemers kleine, brandende houtschijven met een slaghout en de nodige spierkracht vanaf een hoogte het dal in. In de avondschemering trekken de vliegende schijven daarbij banen van licht en bij het afslaan schieten de vonken alle richtingen uit.
© TMBW / Achim Mende
Bij het toekijken moet je je oren spitsen. Want de schijven vliegen steeds met een wens het dal in. Die kan soms bedoeld zijn voor een aanbedene, en soms voor een rivaal. Het Scheibenschlagen wordt op verschillende plaatsen in het Zwarte Woud traditioneel beoefend in het eerste weekend na Aswoensdag, maar in Bernau vliegen de brandende stukken hout tot na het hele vastenweekend het dal in.
👉 Meer informatie vind je op de toeristische website van het Zwarte Woud
Vurige zwammen in St. Peter
Opmerkzame geesten zullen het wel hebben zien aankomen: ergens in deze opsomming zal het paasvuur ook wel een keer opduiken. Dat is alleen geen exclusief evenement voor Baden-Württemberg, maar dit gebruik heeft in St. Peter in het Hochschwarzwald een heel bijzondere vorm gekregen.
De jeugd uit deze plaats verzamelt voor het paasweekend “Zunderschwamme”, een bijzondere soort boompaddenstoelen die na het drogen vaak werden gebruikt om vuren mee aan te steken. De paddenstoelen worden op paaszondag tijdens de mis gezegend, met een vuur aan het gloeien gebracht en dan stuk voor stuk als kleine zegeningen voor Pasen verdeeld onder de plaatselijke inwoners.
👉 Meer informatie vind je op de website van de gemeenten St. Peter en St. Margen
Vurige grimassen in Denkingen
Wat voor de Amerikanen de pompoen is, is voor de mensen uit Zuid-Duitsland de goede oude koolraap. Want net als in de USA hollen de kinderen in deze plaats deze groente met Allerheiligen uit om er angstaanjagende of vrolijke grimassen uit te snijden. Daarna worden de rapen met een lichtje erachter voor het raam gehangen of ‘s nachts rondgedragen. In Denkingen, aan de voet van de Schwäbische Alb, wordt zelfs een aparte “Rübengeister-Umzug” (‘rapengeestenoptocht’) met speciale liederen georganiseerd. Slechts een paar kilometer verderop, in Neuhausen ob Eck, komen de rapen in een optocht aan in het plaatselijke museumsdorp.
👉 Hier vind je de website van de “Narrenzunft” Denkingen
👉 Hier vind je de website van het openluchtmuseum Neuhausen ob Eck
© Freilichtmuseum Neuhausen ob Eck
