TOP
Everton Vila

Fietsen langs industrie-monumenten

Er is niets mooier dan over het traject van de voormalige ertsspoorweg te fietsen langs de industrie-monumenten aan het Rijn-Herne-kanaal te rijden.

Tekst: Franz LerchenmĂŒller

Fietsen over de spoorweg

“Ik heb de fiets die past. Dat zie ik meteen, weet je”, zegt de gezellige oudere heer in overall en haalt een huurfiets uit het rek van de fietsenstalling. En ĂČf hij er een kijk op heeft. De fiets is precies goed. De dagtocht kan beginnen. Met een lichte motregen starten we in Bochum op weg naar de Jahrhunderthalle in het Westpark. De hal zelf is gigantisch en als je langs de enorme glazen gevel rijdt, wordt duidelijk dat de enorme afmetingen van het industriecomplex in het Ruhrgebied op foto’s niet goed overkomen. De hal werd gebouwd voor de expositie ‘Gewerbeausstellung 1902’ in DĂŒsseldorf en daarna naar Bochum getransporteerd, waar de compressoren van de hoogovens van de Bochumer Verein erin werden opgebouwd.

Direct achter het park begint het ertsspoorwegtraject. Een oude, negen kilometer lange spoorwegdam, waarover treinen ooit ijzererts van het Rijn-Herne-kanaal naar de Bochumer Verein vervoerden. In de zestiger jaren reed de laatste trein en van 2002 tot 2008 werd het traject tot fietspad omgebouwd. Een fietspad dat hoger ligt dan het omringende gebied. Je fietst en kijkt als het ware overal overheen.

Vanaf Bochum voert de weg naar de haven van Gelsenkirchen. Dan gaan we naar het Nordsternpark en daarna via het zuidoosten terug naar Bochum. Al direct aan de start rijden we over de Erzbahnschwinge, een mooie brug richting A 40, de levensader van het Ruhrgebied. Aan de linkerzijde een volkstuinencomplex, waar op dit moment een zwerm duiven opstijgt – alsof het Ruhrgebied zich van zijn mooiste kant wil laten zien.

Industrie contra natuur

De oude schachttoren als stille getuige

Franz LerchenmĂŒller

In een achtertuin van de wijk CarolinenglĂŒck wappert de vlag van Borussia Dortmund, bij het galvaniseerbedrijf Bochum ruikt het naar lasdraad en verhit ijzer. Onderaan de Malakofftoren (een bepaald type schachttoren in de mijnbouw) van de CarolingenglĂŒckmijn komen drie mannen in witte overalls naar buiten, alle drie met een helm op en mijnlamp in de hand. Een beter clichĂ©beeld van de Ruhrpot kun je niet hebben. Wat staat ons nog meer verwachten?

Natuur en nog wel een heel weelderige natuur. De lila aren van de vlinderstruik lichten op tussen hazelaars, wilgen en vogelbesstruiken. Op het eind van een berkenlaantje verlaat een fazant onder protest zijn plaatsje in de zon. EĂ©n van de vooroordelen over de ‘Pott’ – zoals het Ruhrgebied in Duitsland ook wel wordt genoemd – kunnen we hier uit de weg ruimen: het is groen en niet grijsbruin.

Dan gaat het er voor korte tijd sportief aan toe: de 1,2 km lange etappe naar de mijn Hannover gaat omhoog en omlaag over een paar heuvels. Omgeven door bossen en velden wacht een oude bekende op ons: in het veld staat een hoog opgemetselde Malakofftoren die ooit werd gebouwd voor de eeuwigheid van het industrietijdperk, dat inmiddels echter ook tot het verleden behoort. Tegenwoordig is het gebouw alleen in gebruik door valken, die er op hun nesten broeden. De helling rondom is kunstmatig aangelegd landschap, met gemaaide grasvlaktes en goed onderhouden heggen en fruitbomen.

Lekke band

Terug op de ertspoorwegroute vertellen in een schilderachtig vervallen kiosk een half bierflesje ‘Grafenthaler Gold’, een leeg sigarettenpakje ‘LM’ en een kleine halfpipe voor skateboarders hun stilzwijgende verhaal. Wolken jagen door de lucht en af en toe breekt de zon even door. Hoe mooi is het om door het Ruhrgebied te fietsen en alles te bekijken wat je langs de route tegenkomt. Maar aan deze dagdroom komt snel een einde met een hobbelige nachtmerrie. De band is lek en natuurlijk heeft deze huurfiets geen plakspullen.

De wijk rechts beneden, waar een Schalkevlag wappert, kan een deel van Herne zijn. “Nee, dat is Wanne–Eickel”, zegt een vuilnisman die net zijn salamibroodje verorbert. En bij het station, ongeveer twee kilometer verderop, is misschien een fietsenmaker. Misschien. Wie zijn fiets moet duwen kijkt heel anders tegen de wereld aan. Wie duwt bemerkt de last van de onrechtvaardigheid van de hele wereld op zijn schouders. Als je duwt raak je verbitterd. Echt leuk, dit jugendstil volkstheater met de naam ‘Mondpalast’. Maar om hier nu direct te overnachten?

Waar de mijnwerkers woonden

Beetje veel glad gemaaid gras en Duitslandvlaggen in de voortuintjes van deze oude mijnwerkerswijk. Een beetje saai, dit voetgangersgebied, een beetje verwarrend de wegbeschrijving en wel wat fietsonvriendelijk deze Wanne-Eickels. Maar kijk daar, naast het station springt vanuit de verte al een bord in het oog: ‘Rad-Station’. Een vriendelijke, jonge ontdekker van de traagheid plakt de gehavende band voor maar € 8,50. Mijn goede humeur komt langzaam terug.

Band geplakt

Torwaistudio/Shutterstock.com

Waarom is deze 56 meter hoge dubbele schachtbok boven mijnschacht Wilhelm 2 op weg terug naar mijn route nu ineens wĂšl een interessant voorbeeld van industriĂ«le architectuur? In de Grimberghaven liggen hoge schroothopen en wat daar een stuk verderop zo doodgemoedereerd over het terrein huppelt is ondanks het bruine vel geen gewoon Ruhrpot-konijntje. Een levensechte beer banjert naar de waterplaats. Je kunt bij ‘Zoom’, de dierentuin van Gelsenkirchen als een lokkertje een paar dieren zien zonder naar binnen te gaan. Dit berentafereel biedt voor slechts korte tijd troost.

Verder in de eerste versnelling

De versnelling werkt niet meer. Er wordt nu alleen nog maar in de eerste versnelling gefietst. Eigenlijk moet nu de laatste brug, de Grimberger Sichel, over het kanaal in zicht komen. Die was in 2010 winnaar van de gerenommeerde prijs ‘European Steel Bridges’ en volgens alle foto’s een technisch en esthetisch hoogstandje. Maar hoezo Sichel? Werd ergens een bord over het hoofd gezien? Een afbuiging gemist?

De Grimbergere Sichel

Franz LerchenmĂŒller

Aan de andere, ‘verkeerde’ kant van het kanaal, omgeven door opritten en verkeerslichten is een klein parkje, waar een oudere dame met bastaardhondje opduikt. “Wegwezen jij”, zegt ze en bedoelt hopelijk haar hond. “Waar moet je dan heen?” vraagt ze nors (of toch met Ruhrpotcharme?). “Noem maar een straat”, zegt ze ontwijkend als de kaart tevoorschijn komt. Richting Nordsternpark dus. “Nordsternpark”, het gezicht betrekt. En dan zegt ze de legendarische zin, waarvoor iedereen graag een omweg maakt: “Wir sind hier auf Schalke!”

Nog meer mijenn

In Duitsland zijn een paar plaatsen die zo’n eigen karakter hebben, dat ze voor de bewoners een soort heiligdom zijn. Schalke is er Ă©Ă©n van. De weg die de dame wijst is een snelweg en kan niet de juiste zijn. Snel de andere kant op. Een uur later na meerdere omwegen en intensief speurwerk blijkt het toch de juiste richting te zijn. Fietsen langs het Rijn-Herne-kanaal. Het is er mooi geworden de laatste twintig jaar. Er is een fraaie brug met twee bogen naar het Nordsternpark gebouwd, een amfitheater aan het water en een vierhonderd meter lange muur is voorzien van professionele grafitti.

Ook hier was ooit een mijn en wel met de mooie naam ‘Nordstern’. In 1993 werd de kolenmijn stilgelegd en al in 1997 werd op het terrein de ‘Bundesgartenschau’, de reusachtige tuinbouwtentoonstelling, gehouden. Op de hoog uitstekende toren 2 heeft Markus LĂŒpertz in december 2010 een achttien meter hoge ‘Hercules’ uit aluminium laten zetten. Uit de verte lijkt het op een groothoofdig Manneke Pis. Maar nu even geen pauze. Een rechte trap gaat omhoog naar de Schurenbachhalde (een ‘Halde’ is een heuvel die is ontstaan uit afval van de mijn) in het naburige Altenessen. Bovenaan kom je op een weidse kale top van zwart zand en gruis met eromheen een ring van groene struiken.
Zeche Nordstern

Halde en Bramme

Middenin staat de ‘Bramme fĂŒr das Ruhrgebiet’. Ontzagwekkend steekt de staalplaat van Richard Serra de lucht in. Met een hoogte van 14,5 meter, breedte van 4,2 meter en een dikte van 13,5 centimeter trotseert ze sinds 1998 weer en wind en je verbaast je erover dat hij ĂŒberhaupt blijft staan. “Ich liebe dich, meine Rose”, heeft iemand op 5.8.05 geschreven. Of de liefde de roest net zo goed als het monument heeft doorstaan? Een ‘Bramme’ is een dikke, gewalste plaat metaal en was vroeger het symbool voor het Ruhrgebied. En het is nog steeds een stalen, stille getuige: het ruwste, meest robuuste en treffende aandenken aan de tijden van vroeger, die definitief tot het verleden behoren, ondanks de aanwezigheid van koeltorens, fabriekshallen en rokende schoorstenen.

De Bramme, kunstwerk van Richard Serra

Franz LerchenmĂŒller

Het begint te regenen. Hoogste tijd voor de terugweg naar Bochum – in de eerste versnelling. De nieuwsgierigheid heeft te lijden onder de stromende regen. De adrenaline schiet pas weer in het bloed, als het hobbelen van het achterwiel voor de tweede keer begint. Als de eenzame fietser afstapt en zijn fiets voortduwt, kletsnat van de Altenessen-moesson, gegeseld door de buien van een spectaculair Wattenscheider lage drukgebied, spoken er gedachten door het hoofd, die we hier maar beter niet herhalen. Hier niet en ook niet aan het eigenlijk bezienswaardige Rijn-Herne-kanaal.

Informatie

Meer informatie over deze en andere fietsroutes in het Ruhrgebied op www.ruhr-tourismus.de.

Op veel plaatsen in het Ruhrgebied staan huurfietsen. Deze kunnen 24 uur per dag voor onbepaalde tijd worden gehuurd. Hiervoor is een eenmalige registratie in internet nodig, daarna kan de fiets per mobiele telefoon worden gehuurd. www.metropolradruhr.de

In het hele Ruhrgebied kunnen fietsen voor tochten worden gehuurd met naar wens extra service als bagagetransport, reparatieservice, huur van een tandem of navigatieapparatuur.www.revierrad.de