Biertraditie in de Fränkische Schweiz

Op 23 april 1516 hebben de Beierse hertogen Wilhelm IV en Ludwig X bepaald, dat het gerstenat uitsluitend uit gerst, hop en water mag worden gebrouwen – het beroemde ‘Reinheitsgebot’. Dit gebod is nu 500 jaar oud en wordt in de vrijstaat Beieren ook tegenwoordig nog nageleefd.

Bierwandeling in de Fänkische Schweiz Bierwandeling in de Fänkische Schweiz Franz Lerchenmüller

Dat Oberfranken op het gebied van bier hoog van de toren blaast, is logisch. Er zijn hier ongeveer 200 brouwerijen in bedrijf, die ca. 1.000 soorten bier produceren. De slogan “Wereldwijd de hoogste dichtheid aan brouwerijen, bakkerijen en slagers” staat hoog in het vaandel geschreven. En de Fränkische Schweiz, het gebied tussen Neurenberg, Bamberg, en Bayreuth dat lieflijk ‘die Fränggische’ wordt genoemd, heeft alleen al 70 brouwerijcafés en biedt daarmee volop gelegenheid ergens gezellig een glaasje te drinken.

Glooiende heuvels en dorpjes met vakwerk

Daar ligt een glooiend landschap van weiden en akkers met hier en daar kapelletjes en boomgaarden. De dorpjes met hun vakwerkgevels en oude bronnen staan ertussen te stralen. Daarachter steken zilvergrijze, ruwe muren en spitse punten omhoog; kwarts rotsen, die zijn blijven staan toen het zachtere kalkzandsteen wegspoelde. Ooit was hier een begroeiing van knoestige eiken, sparren en clematissen. Pas in de laatste decennia begon het wandelverbond met het kappen van bomen en struiken en het vrijmaken van de kale rotsen. Aan de ene kant ziet dat er minder romantisch uit, aan de andere kant kan de alleen hier voorkomende, licht minnende lijsterbes zich op deze plek weer vermeerderen en verheugen de slechtvalken zich over een ideaal broed- en jachtrevier.

Bierwandeling

Het lieftallige landschap kan het best worden verkend tijdens een bierwandeling. Deze begint hier op zaterdag, ’s morgens om negen uur in Waischenfeld. Ongeveer 25 vrouwen en mannen gaan met ‘dem Helmut’ op weg en brengen de hele dag door in frisse natuur of in de warme cafeetjes. Elke twee tot drie kilometer wordt een halte ingelast, in totaal zo’n zes per dag. In het begin blijft iedere groep nog op zichzelf, maar na een Zwickelbier bij ‘Schroll’, de schouderkarbonade met knoedels bij ‘Krug’ en een mirabellenbrandewijn om op te warmen bij brouwerij ‘Reichhold’, verandert dat al snel. Tussen neus en lippen door krijg je nog wat fundamentele informatie over de bierculturen te horen: een ‘Seidla’ (een halve liter) bier kost in Franken tussen twee en drie euro.

Nog een bier

Een volgend bier wordt geserveerd, als je je stenen bierpul op tafel legt, om te laten zien dat hij leeg is. Als Helmut in Pension ‘Pflaum’ zijn accordeon tevoorschijn haalt, worden de mannen met hun harde stemmen nog luider en de installatiebouwers uit Marnurg, de sporters uit Mainz en de medewerksters van de koffieautomatenfirma uit Neurenberg staan al snel door elkaar te praten. En dat doen ze ook bij de ‘Kathibräu’, in de ‘Rothenbach’ en bij de ‘Wolf’, terwijl de fijnzinnige smaakverschillen tussen Kellerpils, bruin Lager, lichte Zwickel, Rookbier en donker Landbier op een gegeven moment geen belangrijke rol meer spelen. Hoofdzaak proost!

Niet alleen maar water, gerst en hop

Bier zorgt ervoor dat mannen sentimenteel worden, beweren de oude Soemeriërs. De biersoorten hier werken eerder ontspannend. Wie graag meer over de geheimen van de brouwkunst wil weten, kan terecht bij het ‘Bierkulinarium’ in de ‘Drie Kronen’ in Memmelsdorf. Hans-Ludwig Straub, de man met de driepunter hoed op zijn hoofd, presenteert zijn brouwerijrondleiding heel onderhoudend, maar geeft in de tussentijd zoveel informatie, dat je na afloop bijna zou denken dat je zelf ook wel even  gerstenat brouwt. Natuurlijk: Bier wordt samengesteld uit water, gerst, hop en ook gist, dat pas in de 19e eeuw in het reinheidsgebod werd opgenomen. Dat het desondanks toch geen saaie eenheidsworst wordt, is te danken aan de verhouding van de verschillende ingrediënten. Zacht water is geschikt voor pils, hard water eerder voor de donkere Münchner bieren. Er bestaan aan gist alleen al 200 soorten. Een bierkleurenwaaier toont de 74 verschillende moutsoorten die de Bamberger mouterijen aanbieden. En bij hop, dat voor de bittere smaak zorgt, worden tegenwoordig vooral soorten met een fruitig aroma gekweekt: kruisbessen, mango of mandarijn.

Grote verscheidenheid

De grote verscheidenheid aan grondstoffen zorgt voor oneindig veel combinatiemogelijkheden. In Straubs kelder rijpt op dit moment een bier met vijftig soorten mout. Om het theater rondom ‘Craft beer’, waar op dit moment in de hippe kroegen in Duitsland zoveel over wordt gesproken, kunnen de Fränkische brouwers alleen maar lachen: hun bier werd immers altijd al handmatig vervaardigd. En dat blijft ook zo tot in de eeuwigheid.

Toeristische informatie over de Fränkische Schweiz: Tourismuszentrale Fränkische Schweiz, Oberes Tor 1, 91320 Ebermannstadt, www.fraenkische-schweiz.com.

 

Tekst en foto's: Franz Lerchenmüller

Naar boven